گزارش مديريت برنامه ريزي طزح

طرح تحول راهبردی علم و فناوری 
:بخشی از فرمایشات معظم رهبری

یک نکته این است که ما در کشور به نقشه جامع علمی احتیاج داریم. ما باید بدانیم که برای رسیدن به هدف چشم انداز بیست ساله که نام آن مکرر برده می شود. نقشه جامع علمی ما چیست؟ این را باید ترسیم کنیم
بخشی از فرمایشات مقام معظم رهبری
نقشه جامع علمی کشور را طبق راهبردهای عملیاتی و برنامه ریزی های زمان دار و منظم، مثل یک پازل، به تدریج باید پر و کامل کنیم. این کار انجام نگرفته و ما آن را نیاز داریم و باید انجام بگیرد
تدوین نقشه جامع علمی کشور با همکاری زبدگان و نخبگان و صاحبان اندیشه کشور در حوزه دانشگاهها و آموزش و پرورش و حوزه های ذیربط علمی است و بایستی تحقق پیدا کند
:بخشی از فرمایشات مقام معظم رهبری
ما باید نقشه جامع علمی کشور را تنظیم کنیم. این را من سال گذشته هم به این مجموعه علمی گفتم، الان هم در شورای عالی انقلاب فرهنگی دارد این کار می شود. اما باید این کار با جدیت هرچه بیشتر بشود ما باید بدانیم نقشه جامع علمی کشور چیست. کدام علم، به چه اندازه، در کجای این نقشه جا دارد
نقشه جامع علمی کشور ، چیز لازمی است؛ جایگاه علوم گوناگون، هر کدام: مقدار دانشجو، نوع دانشجو ،‌جنس دانشجویان ، مناطق گوناگون؛ اینها باید روشن بشود، ما باید چه کار بکنیم. این کارها البته شروع شده، 
تعریف اجمالی نقشه جامع علمی کشور
مجموعه ای جامع، هماهنگ و پویا از اهداف، سیاستها و الزامات برنامه ریزی تحول راهبردی علم، فناوری و نوآوری مبتنی بر ارزشهای اسلامی – ایرانی با نگاهی بلند مدت به آینده برای دستیابی به اهداف چشم انداز کشور
اجزای اجرایی تدوین نقشه جامع علمی کشور
تدوین مبانی نظری و ارزشی حاکم بر تدوین نقشه جامع علمی کشور
تبیین وضعیت موجود کشور در حوزه علم و فناوری و مقایسه با کشورهای منطقه؛
ترسیم تصویر آینده مطلوب علم و فناوری کشور؛
انجام مطالعات تطبیقی در مورد برخی کشورهای هدف؛
مطالعات تحلیل محیطی؛
مطالعات نگاشت نهادی؛
نگاشت دانشی؛
تحلیل منابع موجود و مورد نیاز؛
یکپارچه سازی مطالعات و تدوین سیاست ها، راهبردها و اسناد؛
برنامه ریزی اجرا و تعیین ساختار اجرای نقشه جامع علمی کشور
:چارچوب خروجی
تاکیدات و مستندات حقوقی (مقام معظم رهبری، شورای عالی انقلاب فرهنگی، ابلاغیه رهبری ...)
مقدمه (کلیات و روش شناسایی تدوین نقشه جامع علمی کشور و ضرورت آن، مشارکت کنندگان)
مفاهیم، تعاریف و واژگان کلیدی مورد استفاده
مبانی نظری و ارزشی نقشه جامع علمی کشور
چشم انداز علم و فناوری کشور
بیانیه مأموریت و اهداف راهبردی علم و فناوری
تبیین سناریوها محتمل علم و فناوری
:چارچوب خروجی
حوزه ها و اولویت های استراتژیک در حوزه علم و فناوری
شاخص ها، تصویر وضع موجود و تبیین اهداف بلند مدت (وضع مطلوب)
سیاستها و راهبردهای کلان دستیابی به وضعیت مطلوب
فرآیندها و طرح کلی نظام علم، فناوری و نوآوری
نگاشت نهادی و دانشی در حوزه های مختلف
الزامات و اقدامات ملی
بررسی و پابرجایی نقشه جامع علمی کشور
نظام وبرنامه های اجرا، پشتیبانی، پایش و به روز رسانی نقشه جامع علمی کشور
پیوست ها (اسناد پشتیبان)

:تدوین مبانی نظری و ارزشی حاکم بر تدوین نقشه جامع علمی کشور -
موارد مهمی که در این مرحله باید انجام پذیرد، عبارت است از
 بیان تعریف مشترک از چیستی علم و فناوری ، بررسی ماهیت علم و فناوری، علم دینی، نسبت علم با دین، فرهنگ، صنعت و... ؛
تدوین واژگان کلیدی و مرتبط علم و فناوری و ارائه تعاریف آنها
شناسایی پارادایم های حاکم بر توسعه علم و فناوری در دنیا ؛
تحلیل شاخص ها و فرآیندهای سنجش برتری و معیارهای مسلط در رقابت جهانی در عرصه علم و فناوری؛
تعریف رویکرد به نقشه جامع علمی وانتخاب متدلوژی مناسب ؛
تعیین چهارچوب های نظری مقبول، بومی و متناسب با ارزشها و نیازهای خاص کشور؛

تبیین وضعیت موجود کشور در حوزه علم و فناوری و مقایسه با کشورهای منطقه -
تعیین معیارها و شاخصهای ارزیابی وضعیت علمی و فناوری کشور در سطوح مختلف ملی، بخشی و بنگاهی ؛
انجام مطالعات علم سنجی به منظور ترسیم وضعیت روشنی از جایگاه کشور در زمینه علوم و فناوری های مختلف؛
شناسایی و تحلیل وضعیت علم و فناوری رقبا؛
تحلیل جایگاه و وزن علوم و فناوری های موجود در وضعیت فعلی اقتصادی، سیاسی اجتماعی و فرهنگی کشور؛
تحلیل و تعیین وزن و جایگاه علوم و فناوریهای مختلف در نظام علم و فناوری کشور در حال حاضر؛
شناسایی نهادهای مهم در چرخه علم و فناوری کشور؛
تحلیل ارتباطات وتعاملات نهادهای علم و فناوری کشور و ارزیابی وجود یا عدم وجود این تعاملات؛

ترسیم تصویر آینده مطلوب علم و فناوری کشور- 
شناسایی عوامل محرک و موجد تغییرات در عرصه های علوم و فناوری و رهگیری و تحلیل روندها
شناسایی فرصت های پیش رو در زمینه های علم و فناوری و تحلیل آثار بالقوه فرصت ها برای کشور و نیز تحلیل هزینه فرصت از دست رفته در صورت غفلت از بهره برداری به موقع ازفرصت ها
 رصد روند تکامل علوم و فناوری های موجود و پیش بینی فناوریهای نو ظهور و میزان اثرگذاری آنها در ابعاد مختلف اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی
 برنامه ریزی و اجرای برنامه ملی آینده نگاری با هدف شناسایی مناسبترین فناوری ها برای دستیابی به اهداف چشم انداز بیست ساله کشور و در راستای سیاست های کلی مربوطه و پیش بینی تمهیدات لازم برای دستیابی به آنها
 تحلیل و تعیین وزن و جایگاه حقیقی و مورد انتظار علوم و فناوریهای مختلف در نظام علم و فناوری کشور با هدف دستیابی به اهداف چشم انداز بیست ساله کشور (اولویت گذاری علم و فناوری)؛
 

 انجام مطالعات تطبیقی در مورد برخی کشورهای هدف 
اطلاع از اهداف بلند مدت کشورهای رقیب و برخی کشورهای پیشرفته و نیز شناخت فرآیند مدیریت علم و فناوری آنها
شناسایی تجارب برتر و قابل استفاده کشورهای رقیب و نیز برخی کشورهای پیشرفته در زمینه های علم و فناوری به منظور الگوگیری
طراحی نظام مراقبت کشورهای رقیب به منظور اطلاع مستمر از وضعیت علم و فناوری کشورهای منطقه و در صورت لزوم ارائه بازخورد به نظام مدیریت علم و فناوری کشور برای بازنگری در برنامه ها و اهداف نقشه جامع علمی کشور

 مطالعات تحلیل محیطی
 تحلیل محیط های دور و عوامل محیطی اثرگذار آنها بر حوزه علم و فناوری از قبیل عوامل اقتصادی ، فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و قانونی
 شناسایی همه جانبه چالشها و فرصت های پیش رو در حوزه های مختلف و راهکارهای بهره برداری به موقع از فرصت ها و نیز رفع موانع

 نگاشت نهادی
 شناسایی نهادهای ضروری و اثرگذار در حوزه علم و فناوری اعم از مراکز تولید و انتشار علم و فناوری ، نهادهای سیاستگذار علم و فناوری و دستگاههای اجرایی و مراکز بهره بردار از علم و فناوری حلقه های مفقوده (نظیر مراکز انتقال تکنولوژی و ...) و توانمندیهای آنها
 شناسایی روابط بین نهادی موجود، ارتباطات گمشده و حلقه های مفقوده به منظور تقویت تعامل بنی نهادهای فعال علم و فناوری کشور
انتقال دانش، تولید دانش و اکتساب دانش به عنوان یک ماموریت بسیار مهم برای نهادهای علم و فناوری کشور
( تقسیم کار ملی بر اساس تحلیل های فوق و تصمیم گیری در خصوص معیارهای تقسیم کار (بخش بندی دستگاهی / علمی/ بخشی)

 نگاشت دانشی
توسعه ساختار شبکه ای به منظور بازیابی وضعیت علوم و فناوری های موجود و روابط مربوط به آنها
 شناسایی خلاء دانشی و علمی موجود و روابط مفقوده بین علوم به منظور برنامه ریزی برای توسعه علوم و فناوری های لازم و برقراری پیوندهای مورد نیاز 

 تحلیل منابع موجود و مورد نیاز
 تحلیل منابع انسانی موجود و ویژگیها و هرم نیروی انسانی کشور تحلیل شود
 کاستی ها در تخصصی های مورد نیاز شناسایی شود و به واسطه آنها خلاءهای نظام آموزشی کشور پر شود
 نظام آموزش فعال، خلاق و قابل اطمینانی طرح ریزی شود تا در آن نظام ، برای تربیت نیروی انسانی متخصص مورد نیاز برای دستیابی به اهداف چشم انداز بیست ساله و نقشه جامع علمی کشور برنامه ریزی دقیق صورت پذیرد
 موانع اعتباراتی و خلاءهای نظام بودجه ریزی در حوزه علم و فناوری بررسی و تحلیل شود و برنامه های عملیاتی برای رفع موانع بودجه ای ارائه گردد
 وضعیت موجود علم و فناوری تحلیل شود و به کمک آن امکانات و تجهیزات ضروری برای توسعه علمی کشور پیش بینی شده و برای رفع تنگناها برنامه ریزی مقتضی صورت گیرد
 قوانین و مقررات پشتیبان نظام مدیریت علم و فناوری کشور بازنگری شود، نقاط قوت آن تقویت شده و به اصلاح نواقص موجود همت گمارده شود
 قوانین برای پدیده های جدیدالورو و یا جدید الظهور پیش بینی شود

 یکپارچه سازی مطالعات و تدوین سیسات ها وراهبردها و اسناد 
از آنجا که مراحل هشت گانه قبلی در گروه های مجزایی انجام می پذیرد ، به نظر می رسد باید گروهی ایجاد شود که بتواند دستاوردهای قبلی را گردآوری کند و با حفظ امانت، آنهارا به زبانی یکسان بنویسد و شرایط را برای اجرایی شدن این نتایج و نیل به هدف (رسیدن به اهداف چشم انداز) مهیا سازد
 استخراج یافته های کلیدی هر بخش از مطالعات و تحلیل های فوق الذکر و تصمیم سازی بر اساس آنها ؛
مستندسازی نتایج مطالعات و تدوین بیانیه نقشه جامع علمی کشور
 آماده سازی سیاست ها ، راهبردها، اسناد و برنامه های عملیاتی جهت طرح و تصویب در مراجع ذیربط

 برنامه ریزی اجرا و تعیین ساختار اجرای نقشه جامع علمی کشور
 فرهنگ سازی و بسترسازی تبلیغاتی برای القای مفاهیم نقشه جامع علمی کشور در سطوح مختلف
 تعیین نظام مدیریت و راهبری نقشه جامع علمی کشور
 پیش بینی ساز وکارهای لازم برای پیشبرد برنامه های عملیاتی نقشه جامع علمی کشور
 تدوین فرآیند گزارش گیری ، گزارش دهی و نظارت بر پیشرفت نقشه جامع علمی کشور
 تعیین مکانیسمهای ارزیابی منظم و در صورت ضرورت بازنگری در اهداف و برنامه های نقشه جامع علمی کشور با توجه به سرعت تغییرات در حوزه علم و فناوری و با هدف حصول اطمینان از حفظ جهت گیری صحیح نقشه در هر زمان